Dobbelsteen

Hard Choices

 

Hoe te leven? Wat te doen? Hoe te denken? Wat of wie te vinden? En welke ervaringen op te doen? Talloze vragen kunnen we onszelf dagelijks stellen. In een maatschappij waarin we in alles schier eindeloze opties hebben is keuzestress al snel een thema. Of het nu de vraag betreft: Wel of geen nieuwe studie? En welke dan? Wat voor soort loopbaan? Wie als partner? Wel of geen ouderschap? Welke sport -als we al besloten hebben om te bewegen-? Welke voeding? Waar en hoe te wonen? Wat ons te permitteren? Hoe de financiën te organiseren? We kunnen en moeten tegelijkertijd zo veel keuzes maken dat we ofwel onnadenkend ons hart volgen, blind onze passies leven, ofwel de beslissing soms nog liever uitstellen of uitbesteden dan dat we het risico lopen de verkeerde keuze te maken. Omdat we denken dat in veel keuzes de ene optie significant beter is dan de andere. En wanneer we dat niet al zelf denken, dan wordt ons dat misschien wel ingewreven door een ander die, gevraagd of ongevraagd, een oordeel velt en daarmee de keuze achteraf goed- of afkeurt. En ja, bevestiging ervaren is leuk maar afkeuring willen we vermijden. Met name dat laatste zit diep verankerd in onze sociaal gevormde genen. Daarnaast heeft bijna elke keuze wel een commercieel gevolg. Niet gek dus, dat het nemen van beslissingen zo vaak onderwerp is van onderzoek en discussie.

De wetenschapper en psycholoog Ap Dijkstehuis leerde ons met zijn fameuze boek ‘Het slimme onbewuste’  al hoe belangrijk en bepalend ons onderbewustzijn is voor onze keuzes. In een eerder onderzoek naar visuele smaken van mensen, naar de werking van onze hersenen en naar beïnvloedende factoren op onze ervaring van mooi en lelijk ontdekte ik dat en hoe ons waardenpatroon het meest bepalend is voor de stijlkeuze die we maken. Bijvoorbeeld op het gebied van kleding en interieur.  Sommige mensen kiezen gemakkelijk, anderen emmeren uren, dagen, soms jaren voordat ze een duidelijke beslissing over iets nemen. Maar wanneer dat onderbewustzijn zo slim is, zich baseert op waardenpatronen en we bovendien beschikken over een bewustzijn dat logisch kan denken, waarom zijn beslissingen dan toch nog moeilijk? In een ogenschijnlijk duidelijke TEDtalk legt de filosofe Ruth Chang ons dat nog eens uit. Onder andere, zo stelt zij, omdat we meer en meer geneigd zijn de meeste keuzes rationeel te willen maken en we beslissingen op voorhand beschouwen als goed of slecht, beter of best. Het hoeven niet eens belangrijke kwesties te zijn, ook kleine beslissingen kunnen daardoor moeilijk zijn.  

Waardenpatronen -en kennis- waar we ons bewust van zijn en waardenpatronen -en kennis- in ons slimme onbewuste gebaseerd op ons totale verleden, samen komen ze tot conclusies en sturen ze signalen hierover naar ons bewustzijn. Deze formuleert een passende, logische, rationele verklaring achteraf en brengt ons bewustzijn dus in lijn met ons onderbewuste. Een prachtig systeem waarbij we als mens een geheel blijven.  Dat gebeurt er (heel kort door de bocht) wanneer we een beslissing nemen. Het niet nemen of uitstellen van beslissingen betekent dus ook iets: het (deels onbewuste) waardenpatroon is onvoldoende helder of tegenstrijdig. In beide gevallen ligt zelfkennis, om precies te zijn: kennis van ons waardenpatroon zodoende aan de basis van de oplossing.  Ook Ruth Chang maakt de verbinding met ons Zelf. Zij stelt voor om de keuzemogelijkheden niet meer tegenover elkaar te stellen maar op één lijn te brengen en jezelf dan af te vragen: Wie wil ik zijn? Hoe wil ik leven? Wat vind ik belangrijk?  Er is in haar visie op voorhand geen goed of fout. Er zijn alleen andere gevolgen. Deze gedachte onderschrijf ik volledig.  Ruth laat ons een beslissing nemen op grond van wie we zijn of willen zijn en adviseert ons om er dan achter te gaan staan. En in plaats van te zoeken naar argumenten buiten jezelf, te zoeken naar argumenten binnen jezelf. Een prachtig advies. 

De vraag die zich echter opdringt is: Hoe weet je nu wie je bent? Hoe weet je wie je wilt zijn? Hoe weet je wat je belangrijk vindt? Met andere woorden: Hoe kun je je zelfkennis vergroten op precies dat vlak waar een beslissing gevraagd wordt?  Op die vraag hoor ik haar geen antwoord geven.  Zij formuleert alleen het laatste deel van de besluitvorming: Zie moeilijke keuzes als verkapte kansen die je de mogelijkheid geven om de regie in eigen hand te nemen en om je ten opzichte van anderen te onderscheiden en word zo de auteur van je eigen leven.

Mijn toevoeging zou zijn: wat daar nog aan vooraf gaat is oefenen in het leren luisteren naar je onbewuste zelf.  Luisteren naar de signalen die door het onderbewuste op allerlei manieren naar je bewustzijn worden gestuurd. Bijvoorbeeld in de vorm van ideeën die in je opkomen, de zogenaamde flitsen van de geest, of bijvoorbeeld in de vorm van signalen van je lichaam. Beeld je in dat je een beslissing genomen hebt: Hoe voelt dat? Wat voel je in je hart, word je blij? Onrustig?  Komt er steeds een belangrijke gedachte in je op? Neem deze dan onder de loep. Waar komt deze gedachte vandaan? Waar heeft deze mee te maken? In hoeverre is deze relevant? Helpt deze gedacht je vooruit? En geef dan in alle rust je verstand de ruimte: wat zijn de rationele argumenten en tegenargumenten? Laat deze op je inwerken en ga terug naar je lijf: Hoe voelt het nu? Is dit gevoel hetzelfde als daarvoor? Krijg je nu nieuwe ingevingen? Laat er, als het echt belangrijk is bij voorkeur een nacht overheen gaan, zodat het onbewuste de tijd krijgt een en ander te verwerken.

Oefening baart kunst, ook hier.  Je traint je zelf in het integreren van je intuïtie en je verstand. Niet voor niets hebben we beide. Een goed toegepaste combinatie van beide geeft in mijn ogen de beslissing die het beste bij je past en zal je de meest authentieke regie laten voeren. Je zult op een natuurlijke manier volledig achter je beslissingen staan en alle gevolgen voor lief nemen. Want je hebt het vertrekpunt duidelijk erkend en de kennis die je bewust en onbewust had of had willen verzamelen erop losgelaten. Het onvoorziene laat zich niet kennen dus kon niet worden overwogen. Daarmee heeft het onderbewuste zich op voorhand verzoend met alle mogelijke gevolgen en zal geen sprake zijn van inwendig verwijt.

Klinkt goed, toch? Was het maar zo gemakkelijk. De meeste mensen hebben moeite juist met het onder de loep nemen van hun gedachten. Zij nemen hun gedachten, argumenten of  tegenwerpingen voor waar aan waardoor andere gedachten er niet kunnen zijn. Letterlijk geen ruimte krijgen. Gedachten worden op die manier belemmerende gedachten om een bepaald proces net wel in te gaan of om bepaalde stappen wel te zetten die ergens diep van binnen ook zeer gewenst lijken. Wanneer je in dat geval ‘volledig bij jezelf blijft’ kom je dus geen stap verder. En hier komt de meerwaarde van een menselijk klankbord om de hoek kijken. Dat kan iedereen zijn die het lef en de vaardigheid heeft om jou net die vragen te stellen die blootleggen welke mechanismen en gedachten jou verhinderen om bepaalde beslissingen te nemen. Welke tegenstrijdigheden zich in je voordoen. Hoe jouw waarden eruitzien en waar je wilt veranderen om niet tegen de ongewenste gevolgen van uitgestelde, uitbestede of onjuiste keuzes aan te hoeven lopen.  Open vragen stellende klankborden (professionele coaches zijn hierin getraind) openen op Socratische wijze jouw onderbewuste en brengen aan de oppervlakte wat je eigenlijk al weet maar door eerdere ervaringen niet de ruimte geeft om in jezelf te ontwikkelen.

Wanneer je de wil en de moed hebt om je te laten openen, ervaar je het onderscheid tussen weten en kennen, is geen enkele beslissing meer moeilijk en neem je geheel en authentiek de regie over je eigen ontwikkeling en leven. Dat noem ik groeien.

Ook groeien? Ik nodig je van harte uit contact op te nemen voor een vrijblijvende afspraak.